گېلىيھاۋادىن يېنىك بولغان ئاز ساندىكى گازلارنىڭ بىرى. ئەڭ مۇھىمى، ئۇ ناھايىتى مۇقىم، رەڭسىز، پۇراقسىز ۋە زىيانسىز، شۇڭا ئۇنى ئۆزلۈكىدىن لەيلەپ يۈرىدىغان شارلارنى پارتىلىتىشتا ئىشلىتىش ناھايىتى ياخشى تاللاش.

ھازىر گېلىي كۆپىنچە «سىرەك يەر گازى» ياكى «ئالتۇن گازى» دەپ ئاتىلىدۇ.گېلىييەر شارىدىكى بىردىنبىر ھەقىقىي قايتا ھاسىل بولمايدىغان تەبىئىي بايلىق دەپ قارىلىدۇ. قانچە كۆپ ئىشلەتسىڭىز، شۇنچە ئاز قالىسىز، ھەمدە ئۇنىڭ ئىشلىتىلىش دائىرىسى كەڭ.

دېمەك، قىزىقارلىق سوئال شۇكى، گېلىي نېمە ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ ۋە نېمە ئۈچۈن ئۇ قايتا ھاسىل بولمايدۇ؟

يەر شارىدىكى گېلىي قەيەردىن كېلىدۇ؟

گېلىيدەۋرىي جەدۋىلىدە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ئەمەلىيەتتە، ئۇ يەنە ئالەمدىكى ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان ئەڭ مول ئېلېمېنت بولۇپ، پەقەت ھىدروگېندىنلا قالسىلا ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ، ئەمما گېلىي ھەقىقەتەن يەر شارىدا ناھايىتى ئاز ئۇچرايدۇ.

بۇنىڭ سەۋەبىگېلىينۆل ۋالېنتلىققا ئىگە بولۇپ، نورمال شارائىتتا خىمىيىلىك رېئاكسىيەگە قاتناشمايدۇ. ئۇ ئادەتتە پەقەت گېلىي (He) ۋە ئۇنىڭ ئىزوتوپ گازلىرى شەكلىدە مەۋجۇت بولىدۇ.

شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۇ ناھايىتى يېنىك بولغاچقا، يەر يۈزىدە گاز شەكلىدە پەيدا بولغاندىن كېيىن، يەر يۈزىدە قالماستىن ئاسانلا ئالەم بوشلۇقىغا قېچىپ كېتىدۇ. يۈز مىليون يىل قېچىپ كەتكەندىن كېيىن، يەر شارىدا گېلىي ناھايىتى ئاز قالىدۇ، ئەمما ئاتموسفېرادىكى گېلىينىڭ ھازىرقى قويۇقلۇقى يەنىلا مىليوندا 5.2 قىسىم ئەتراپىدا ساقلىنىدۇ.

چۈنكى يەر شارىنىڭ لىتوسفېراسى داۋاملىق ئىشلەپچىقىرىشنى داۋاملاشتۇرىدۇگېلىيئۇنىڭ قېچىپ كېتىش زىيىنىنى تولدۇرۇش ئۈچۈن. ئىلگىرى تىلغا ئالغانلىرىمىزدەك، گېلىي ئادەتتە خىمىيىلىك رېئاكسىيەگە قاتناشمايدۇ، ئۇنداقتا ئۇ قانداق ھاسىل بولىدۇ؟

يەر شارىدىكى گېلىينىڭ كۆپ قىسمى رادىئوئاكتىپلىق پارچىلىنىشنىڭ، ئاساسلىقى ئۇران ۋە تورىينىڭ پارچىلىنىشىنىڭ مەھسۇلى. بۇ ھازىر گېلىي ئىشلەپچىقىرىشنىڭ بىردىنبىر يولى. بىز خىمىيىلىك رېئاكسىيە ئارقىلىق سۈنئىي ئۇسۇلدا گېلىي ئىشلەپچىقىرالمايمىز. تەبىئىي پارچىلىنىش ئارقىلىق ھاسىل بولغان گېلىينىڭ كۆپ قىسمى ئاتموسفېراغا كىرىپ، گېلىينىڭ قويۇقلۇقىنى ساقلاپ، ئۈزلۈكسىز يوقىلىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ بىر قىسمى لىتوسفېرا تەرىپىدىن تۇتۇلىدۇ. بۇ تۇتۇق گېلىي ئادەتتە تەبىئىي گاز بىلەن ئارىلاشتۇرۇلىدۇ، ئاخىرىدا ئىنسانلار تەرىپىدىن تەرەققىي قىلدۇرۇلىدۇ ۋە ئايرىلىدۇ.

گېلىي نېمىگە ئىشلىتىلىدۇ؟

گېلىينىڭ ئېرىشچانلىقى ئىنتايىن تۆۋەن ۋە ئىسسىقلىق ئۆتكۈزۈشچانلىقى يۇقىرى. بۇ خۇسۇسىيەتلەر ئۇنى كەپشەرلەش، بېسىملىق تەڭشەش ۋە تازىلاش قاتارلىق نۇرغۇن ساھەلەردە ئىشلىتىشكە يول قويىدۇ، بۇ ساھەلەرنىڭ ھەممىسى گېلىي ئىشلىتىشنى ياخشى كۆرىدۇ.

ئەمما، ھەقىقىي نېمە قىلىدۇگېلىي«ئالتۇن گاز» ئۇنىڭ ئەڭ تۆۋەن قاينىش نۇقتىسى. سۇيۇق گېلىينىڭ كرىتىك تېمپېراتۇرىسى ۋە قاينىش نۇقتىسى ئايرىم-ئايرىم ھالدا 5.20K ۋە 4.125K بولۇپ، بۇ مۇتلەق نۆلگە يېقىن بولۇپ، بارلىق ماددىلار ئىچىدە ئەڭ تۆۋەن.

بۇ قىلىدۇسۇيۇق گېلىيئۆتكۈر ئۆتكۈزگۈچلەرنى توڭلىتىش ۋە سوۋۇتۇشتا كەڭ قوللىنىلىدۇ.

بەزى ماددىلار سۇيۇق ئازوت تېمپېراتۇرىسىدا ئۆتكۈر ئۆتكۈزۈشچانلىقنى كۆرسىتىدۇ، ئەمما بەزى ماددىلار تۆۋەن تېمپېراتۇرىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئۇلار سۇيۇق گېلىي ئىشلىتىشى كېرەك، شۇڭا ئۇلارنىڭ ئورنىنى ئالغىلى بولمايدۇ. مەسىلەن، ماگنىتلىق رېزونانسلىق سۈرەتكە ئېلىش ئۈسكۈنىلىرى ۋە ياۋروپا چوڭ ھادرون سوقۇشتۇرغۇچلىرىدا ئىشلىتىلىدىغان ئۆتكۈر ئۆتكۈزۈشچان ماتېرىياللارنىڭ ھەممىسى سۇيۇق گېلىي بىلەن سوۋۇتۇلىدۇ.

شىركىتىمىز سۇيۇق گېلىي ساھەسىگە كىرىشنى ئويلىشىۋاتىدۇ، بىز بىلەن بىللە بولۇڭ.